Trời mưa nói chuyện ma

Cứ mỗi lần mưa bão ập về, tôi lại nhớ đến rất nhiều thứ, rất nhiều chuyện muốn nói về những ký ức đã trôi xa, cũng như những hiện tại mà tôi đang có. Mưa mang đến niềm vui cho nông dân, cho cây lá tốt tươi, nhưng mưa cũng mang đến biết bao thảm cảnh cho không ít người, nhất là những ngày qua, vừa mưa, vừa gió, vừa bão quay quắt đổ xuống mọi miền khiến ai nấy đều khốn đốn.

Đối với phố phường thành thị thì mưa gió cũng không ảnh hưởng gì cho nhịp sống vui chơi lắm, chẳng qua chỉ là “phố bỗng là dòng sông uốn quanh” mà thôi, ngập nước nên đi lại hơi khó khăn tí xíu, nhưng người ta vẫn đi, vẫn chơi, vẫn yêu, có thể là yêu nhau trong mưa càng thi vị hơn chút nữa đấy, nhưng đối với những vùng vùng ven đô hay vùng quê thì lại khác. Ở một thị trấn nhỏ như chỗ tôi đây thì mưa gió tạo nên một sự im lặng khác thường, tám giờ tối đường sá vắng tanh, mấy chiếc xe bán bánh mì ủ rũ che mưa chắn gió một lúc rồi lặng lẽ cuốn gói đi về, mấy gánh cháo vịt đầu đường cũng dồn vào hiên nhà ai đó núp, than vắn thở dài rồi cũng lặng lẽ ra về, trong nước mưa có lẫn nước mắt, ngày mai họ phải mang thêm một món nợ nữa vì hôm nay bán ế. Anh xe ôm cố chờ thêm một lúc để xem có ai muốn đi đâu đó trong mưa không, rồi vì nhìn quanh quẩn phố xá vắng tanh, trời lại lạnh, nên anh cũng ra về trong tiếng thở dài, giá xăng thì cao, khách thì hiếm, hôm nay chắc tiền kiếm được mấy cuốc xe ban ngày chỉ đủ tiền xăng. Chị vợ định dành dụm ít tiền may chiếc áo mới cho con vì gần đến ngày khai trường cũng phải tạm giấu ước mơ này trong khóe mắt rưng rưng ngấn lệ.

Hai lần một mình dưới mưa

Đẹp…

Hồi ấy mình còn là sinh viên, khoảng thời gian quá đẹp trước ngày giải phóng ấy mà, tuy chẳng được bao lâu nhưng cũng có rất nhiều điều đáng nhớ. ĐH Khoa Học Tự Nhiên bây giờ trước đây có tên là Faculty of Science, trực thuộc Viện Đại Học Sài Gòn, nằm trên đường Cộng Hòa (nay đổi thành Nguyễn Văn Cừ hay gì gì đó) mình nhớ ở số 227 thì phải, mấy chục năm chưa về thăm trường, nhưng vẫn nhớ cái giảng đường nằm bên tay phải cạnh cổng ra vào là nơi mình vẫn thường học Toán với thầy Nguyễn Đình Ngọc, Nguyễn Văn Kỷ Cương…, phòng TP Lý, TP Hóa… mới hỏi lại bọn trẻ nó bảo phòng TP Hóa bây giờ vẫn vậy bác à! Nhớ lắm, nhớ ghê lắm… Phía trên là Trường Pétrus Ký (Lê Hồng Phong) phía dưới là Đại Học Sư Phạm, còn phía trước mặt là một khoảng tường xây, phía trên giăng hàng rào kẽm gai dài ngoằng kéo dài từ Ngã Sáu cho đến đường Nguyễn Trãi, trực thuộc Tổng Nha Cảnh Sát cũ thì phải, và cái khoảng tường quét vôi màu vàng ấy chính là cái điều mình muốn nói trong cái entry này.

Níu kéo thời gian

Ai đó bảo rằng: “Nếu có ước muốn trong cuộc đời này, sẽ mãi ước muốn cho thời gian trở lại…” thì tôi cũng thế, dù biết chắc rằng thời gian làm sao trở lại được? Thế thì ta phải níu kéo nó bằng nhiều cách, để thực hiện được những mơ ước trong ta, cho dù cái thời gian ấy không còn nữa.

Như là một định luật, thời gian tuân theo vòng xoay của tạo hóa mà không thể nào cho người ta níu kéo lại, nói như thế để những ai đang hưởng trọn những phút giây tuyệt vời của cuộc đời mình hôm nay, phải biết gìn giữ, trân trọng và quyết thực hiện cho được hoài bão của mình, đừng để thời gian từ từ trôi qua một cách nhạt nhẽo và vô vị, để rồi không thể nào níu kéo lại được như tôi, một ông già U-50 với những lo toan bộn bề tương lai, quá khứ, con cháu, trường đời, sự đời và kể cả nợ đời…

Những biến động của xã hội và thời cuộc đã đẩy không biết bao nhiêu con người, bao nhiêu hoàn cảnh phải rủ bỏ ước mơ của mình khi trên mặt còn chưa có vết nhăn, khi tình yêu chưa kịp kết thành trái nụ, khi đũng quần chưa kịp quen hơi chiếc ghế trên giảng đường, thế mà vẫn phải rủ bỏ, vì cuộc sống. Nói ra điều này có vẻ bi quan, nhưng cách đây hơn ba chục năm thì đó là sự thật, một sự thật khiến ta có thể trào nước mắt.

Về nghề báo…

1. Nghề báo trước hết là một nghề. Tôi không ưa dùng từ “cao quý” cho một nghề nào đó, nếu như em cũng đồng ý với tôi rằng mọi nghề nghiệp lương thiện đều cao quý như nhau. Như mọi nghề nghiệp khác mà em biết, ta kiếm sống bằng công việc đó. Nghề báo nuôi sống ta bằng lương và nhuận bút. Và cũng như mọi nghề nghiệp khác, ta phải làm công việc của mình với hết năng lực và trách nhiệm để không hổ thẹn với đồng lương nhận được.

Vì sao tôi nhắc đến nhuận bút trước hết. Bởi vì việc chúng ta được trả tiền cho những gì chúng ta viết sẽ khiến ta tỉnh táo, và không cho rằng mình đang làm một công việc cao quý hơn nhiều nghề khác trong xã hội. Và vì niềm vui mỗi khi lãnh nhuận bút cho một bài báo là niềm vui không bao giờ cũ. Từ một cái tin nhỏ đầu tiên cho đến bài báo cuối đời, khi niềm vui đó còn tồn tại nghĩa là em còn tự hào vì mình nhận được thành quả xứng đáng từ công sức của chính mình. Một người làm báo chính trực luôn trân trọng từng đồng nhuận bút, bởi đó sẽ là nguồn thu nhập duy nhất nếu anh ta quyết dành cả đời mình chỉ để làm báo.

Tôi đi học

Hằng năm cứ vào cuối thu, lá ngoài đường rụng nhiều và trên không có những đám mây bàng bạc, lòng tôi lại nao nức những kỷ niệm hoang mang của buổi tựu trường.
Tôi không thể nào quên được những cảm giác trong sáng ấy nảy nở trong lòng tôi như mấy cành hoa tươi mỉm cười giữa bầu trời quang đãng.
Những ý tưởng ấy tôi chưa lần nào ghi lên giấy, vì hồi ấy tôi không biết ghi và ngày nay tôi không nhớ hết. Nhưng mỗi lần thấy mấy em nhỏ rụt rè núp dưới nón mẹ lần đầu tiên đến trường, lòng tôi lại tưng bừng rộn rã.
Buổi sáng mai hôm ấy, một buổi mai đầy sương thu và gió lạnh. Mẹ tôi âu yếm nắm tay tôi dẫn đi trên con đường làng dài và hẹp. Con đường này tôi đã quen đi lại lắm lần, nhưng lần này tự nhiên tôi thấy lạ. Cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi, vì chính lòng tôi đang có sự thay đổi lớn: Hôm nay tôi đi học.
Tôi không lội qua sông thả diều như thằng Quý và không ra đồng nô hò như thằng Sơn nữa.
Trong chiếc áo vải dù đen dài tôi cảm thấy mình trang trọng và đứng đắn.
Dọc đường tôi thấy mấy cậu nhỏ trạc bằng tôi, áo quần tươm tất, nhí nhảnh gọi tên nhau hay trao sách vở cho nhau xem mà tôi thèm. Hai quyển vở mới đang ở trên tay tôi đã bắt đầu thấy nặng. Tôi bặm tay ghì thật chặt, nhưng một quyển vở cũng chì ra và chênh đầu chúi xuống đất. Tôi xóc lên và nắm lại cẩn thận. Mấy cậu đi trước o sách vở thiệt nhiều lại kèm cả bút thước nữa. Nhưng mấy cậu không để lộ vẻ khó khăn gì hết.

Sự lầm lẫn về mục tiêu của giáo dục

Mục tiêu của giáo dục không phải hướng đến việc ban phát bằng cấp cho người học. Mục tiêu của giáo dục là cung cấp tri thức, các kỹ năng hành xử và tư duy cũng như những phương cách nhằm phát triển năng lực riêng có của mỗi cá nhân. Từ đó, họ có thể trở thành một công dân có ích.

Vì vậy trong nghiên cứu xã hội học giáo dục, người ta đánh giá thành quả của giáo dục không chỉ qua bằng cấp hay số năm theo học tại trường mà còn là đánh giá “năng lực giáo dục” của mỗi người. Nghĩa là người ta xem con người có làm được những điều tương xứng với số năm đi học hay bằng cấp mà họ đã đạt được hay không. Sự lầm lẫn về mục tiêu của giáo dục đã tạo ra khuynh hướng chạy đua theo bằng cấp hết sức tai hại mà hiện chúng ta đang phải chứng kiến với những biến thể rất đau lòng.

Bên cạnh đó, giáo dục nước ta có một nghịch lý là hễ cứ đậu đầu vào thì chắc chắn phải có đầu ra. Vì vậy những cuộc thi đầu vào luôn rất chặt chẽ trong khi thi đầu ra lại nhẹ nhàng. Điều này dẫn đến suy nghĩ ai không tốt nghiệp đại học được, không qua được các kỳ thi đầu ra là điều gì đó rất bất thường. Vì cho đó là bất thường nên nhiều người học khó chấp nhận hay không thể chấp nhận việc không qua được các kỳ thi đầu ra và nghĩ chắc mình bị trù dập hay ghét bỏ mới như thế. Từ đó dẫn đến những cách hành xử cực đoan.

Sao cứ phải là đại học?

Ngày nay, không ít người đang cố tình chạy theo hư danh, chạy theo các giá trị ảo vì chính họ cũng đang ảo tưởng về mình. Người thành đạt không chỉ căn cứ vào bằng cấp mà chủ yếu thông qua hoạt động thực tiễn, thông qua giá trị thực chính họ tạo nên cho xã hội. Xã hội sẽ không bao giờ chỉ đánh giá con người qua bằng cấp nếu sống thật với con người mình. Nếu biết mình đang là ai, như thế nào và đang ở đâu thì chúng ta có thể làm chủ hành vi để thành công và hạnh phúc, để tự hào và mãn nguyện với giá trị thật của mình.

Có thể nói việc đất nước có nhiều người trình độ đại học là thông tin đáng vui nhưng sẽ vui hơn, sẽ ít có những nỗi buồn bất chợt hơn, sẽ ít có những hành vi nông nổi hơn khi tấm bằng đại học không trở thành một giá trị đầy áp lực có thể chứa đựng nhiều khủng hoảng và đắng cay.

Tại sao nhiều người quá căng thẳng để tìm đường vào đại học bằng mọi giá như thế? Tại sao tấm bằng đại học hấp dẫn người ta đến thế?

Nhầm lẫn việc học với tấm bằng

Một xã hội coi trọng việc học là xã hội văn minh, học là con đường duy nhất để có thể tiến bộ không ngừng và thành công, hạnh phúc. Một xã hội học tập đang được phát động và được công chúng ủng hộ, nhưng nhiều người nhầm lẫn việc học với việc phải có được tấm bằng. Sự nhầm lẫn đáng tiếc này có thể có nhiều nguồn gốc, nhưng có điều ai cũng biết ngày nay nếu không có bằng cấp thì rất khó xin được việc làm, đôi khi kể cả một công việc không cần bằng cấp.

Giáo dục công dân

Con người ta có thể trưởng thành về nhân cách từ một bài học rất nhỏ và đơn giản, nhưng con người chúng ta cũng có thể sụp đổ về tư tưởng cũng chỉ vì một việc rất nhỏ và rất tầm thường.

Đã có lần con gái út của tôi xin ba mẹ mua cho con chiếc xe đạp điện, vì thấy hồi này học sinh sử dụng loại xe này nhiều lắm, khỏi tốn xăng lại nhẹ nhàng, con gái đi thấy thanh mảnh và dịu dàng lắm, chúng tôi nhẹ nhàng từ chối, bảo rằng con ơi, hãy nhìn xuống chứ đừng nhìn lên mà theo không kịp người ta đâu con, biết rằng con bảo con thêm tiền lì xì dành dụm của con hai năm nay gom vào cũng đã được hơn nửa chiếc, nhưng chúng tôi động viên cháu hãy đi xe đạp như những bạn con lâu nay, đạp xe nó cũng hay hay lại gần gũi bạn bè, mình có giàu có gì, với lại đi xe đạp cũng khỏe khoắn như tập thể dục vậy mà. Cháu cũng vui vẻ nghe lời mà không phiền trách gì, thỉnh thoảng cháu đi học thêm có khi xa quá hoặc tối quá thì tôi bảo lấy cái xe Chaly cà tàng kia mà đi, chỉ cần đội nón bảo hiểm là đủ, năm nay cháu học lớp 11 nên chuyện luật giao thông thì cháu cũng không xa lạ gì.

Chiều qua, vì trời nắng gắt và khô, cháu và các bạn phải lên trường trang trí cổng trại chuẩn bị cho ngày lễ Đoàn Thanh Niên 26/3 như mọi năm, cháu xin tôi lấy xe Chaly đi cho đỡ nắng, tôi để cho cháu đi và thấy cháu đội nón bảo hiểm đàng hoàng, thế mà khoảng một tiếng đồng hồ sau, tôi thấy cháu về nhà mặt cắt không còn một chút máu, tôi hỏi có chuyện gì thì cháu bảo là bị công an bắt xe và về lấy giấy tờ xe lên, cháu kể đang làm cổng trại thì thiếu đồ nên Cô chủ nhiệm sai cháu và bạn đi mua thêm giấy màu và các thứ.

Khi nước mắt biết cười

I have a dream!

Giống như ABBA, tôi cũng có một giấc mơ, giấc mơ trong nước mắt. Thời cuộc đã cướp mất cái mơ ước học hành của tôi, nên tôi lại kỳ vọng vào các con mình mơ ước thay cho tôi. Cũng không dễ dàng gì, vì tay chân đầu óc vật lộn với cuộc sống để mưu sinh cũng đã đủ mỏi mệt lắm rồi, nên tìm đủ mọi cách để cho con cái ăn học đâu phải dễ dàng như những người giàu có.

Tôi cũng đã chịu một lần tủi nhục khi năm ấy đến thăm anh bạn tôi là Thạc sĩ NTB, bạn học ngày xưa ở đại học đấy, đến thăm anh bạn nhưng chị vợ và tôi chỉ biết đứng hai bên cánh cổng sắt nói chuyện, mặc dù chị và tôi chẳng xa lạ gì, chị không dám mở cửa mời tôi vào phía bên trong nhà vì có lẽ mình lạ quá, mình nghèo quá hay mình đần độn quá, hoặc giả mình giống một thằng kẻ trộm chăng? Không, hôm ấy tôi ăn mặc rất chỉnh tề lịch sự mà, lúc đó tôi cũng đã là một họa sĩ thành danh rồi, đi chiếc Future mới coóng, không có vẻ gì nghèo lắm đâu, hóa ra thì có thể hình như tôi vẫn thiếu một cái gì đó, một tấm bằng hay sao, do đó mà tôi tủi lắm. Cái tủi nhục ấy tôi đã cố quên, nhưng lâu lâu nó cứ hiện về làm tôi đau nhói.

Trường đời

Trong lý lịch trích ngang của tôi khi tạo blog trên Yahoo có ghi nơi đã theo học là Trường Đời. Trường này chắc hẳn rất nhiều người biết, nhưng cũng nên giới thiệu một tí về nó để mọi người biết thêm những ưu khuyết của trường hầu đánh giá được trình độ của những ai tốt nghiệp trường này.

Đúng ra thì phải gọi là trường Đại học mới chính xác, vì hầu như thời gian theo học trường này rất lâu, khó mà xác định nổi cho đúng, lắm người già sắp xuống lỗ cũng còn phải học, mà trẻ sơ sinh khi mở mắt chào đời thì cũng đã phải học rồi.

Gọi bằng đại học là phải rồi vì đây cũng là nơi học đại, bạ gì học nấy. Nhưng hầu hết những ai tốt nghiệp trường này không thuộc những loại người ham chạy theo thành tích nên họ không thích gọi bằng đại học làm chi thêm tưởng rằng mình hám danh. Ơ, mà cũng lắm người đã là Cử nhân, là Thạc sĩ, là Tiến sĩ rồi nhưng cũng vẫn còn theo học cái trường này mới lạ chứ, vì trường này lúc nào cũng có rất nhiều cái cần học, cho dù mình đang đứng trên đỉnh cao danh vọng chức quyền hay đang ở tột đáy xã hội cũng đều cần phải học, so sánh cương vị thì đều như nhau, cùng là học viên của Trường Đời.